Gastblog: drie impressies uit Berlijn

Door Miranda Klaver

Tijdens de City to City Europe conferentie hoorde ik vaak verhalen of opmerkingen die illustreren dat kerk zijn en christen zijn over alle facetten van het leven gaat. Drie impressies die me zijn bijgebleven:

1. Het lijf doet ertoe ‘Entering a train is liturgy’
Stefan Paas sprak over de belangrijke betekenis van het lichaam in het
leren en trainen van je geloof en overtuiging. Hij gaf daarbij het volgende
voorbeeld wat hij noemde ‘de liturgie van het instap’en in de trein’. Hoe gedraag
je je op het perron als de trein stopt als je met een massa mensen tegelijk de
trein in wilt stappen? Pers je jezelf zo snel mogelijk naar binnen en bemachtig
je zo de laatste zitplaats? Of laat je anderen voorgaan en neem je genoegen met
een staanplaats? Dat kost je iets, ongemak en vermoeide benen van het lange
staan. Overtuiging wordt op deze manier ‘embodied’, je voelt het letterlijk aan
je lijf.

2. Ruimte is van belang
Tijdens de break out sessie over ‘Creative hotspots” vertelde Andrew
Jones over de nieuwe kerk in Hackney, Londen die zich richt op kunstenaars in
de buurt. Een kleine opmerking tussendoor trok mijn aandacht. In de zoektocht
naar een ruimte voor deze nieuwe kerk bad hij om een oud gebouw met karakter,
een plek waar de doelgroep zich prettig zou voelen. Hij erkende daarmee dat de
fysieke ruimte bijdraagt aan de ervaringen die mensen kunnen opdoen tijdens een
kerkdienst.

3. Gemeenschap kan niet zonder eten
Uit het verhaal van een andere ‘churchplanter’ uit Berlijn bleek
hoezeer de kerk als gemeenschap gevormd wordt door de maaltijd. Samen eten
vormde het hart van de gemeenschap. Hij was bewust op zoek gegaan naar een
ruimer appartement omdat hij een grote eettafel in zijn huis wilde plaatsen.
Toen ik hem na afloop sprak bleek ook het balkon van essentieel belang. “Er
wordt nogal veel gerookt in Berlijn, dus daar moet je rekening mee houden. Je
wilt niet dat je gasten twee trappen naar beneden moeten lopen om een sigaretje
te roken”.

Miranda Klaver is onderzoeker op het grensvlak van theologie en antropologie. ZIj promoveerde in 2011 cum laude op This is My Desire. A semiotic perspective on Conversion in an Evangelical Seeker Church and a Pentecostal Church in the Netherlands.

Praten kunnen we, doen ook?

Terug in Nederland met een hoofd vol gedachten. Een goede tijd gehad in Berlijn, inspirerend en ook confronterend. Een paar opmerkingen nav vandaag;

• Deed ministry is never optional. Woord en daad horen bij elkaar. Je moet als christenen omzien naar de noden in je buurt. En support mensen om dit zelf te doen en niet overlaten aan ‘diakenen’ of de kerk. Hou van je buurt en laat dat zien. Niet om zieltjes te winnen, geef zonder iets te verwachten.
• Find the gap between needs and (government) services and try to fill them. Luister naar de mensen in je buurt, join buurtnetwerken, laat je gezicht zien. En zoek naar mogelijkheden om aan de slag te gaan.

Klinkt prima, maar wat doe ik? En wil ik dat? Of wat doen wij als Stroom? Waar zien we dit terug in onze visie? Praten kunnen we wel, doen ook?

Meer dan dit krijg ik er niet meer uit. Het hoofd zit vol, er moet nog een en ander geordend worden. Ik ga eerst de boel even laten bezinken met een sigaar.

Bless=more

Om de overkill aan indrukken, verhalen en ideeën te handelen heb ik besloten om ergens in Berlijn mijn stekje te hebben. In een oud huis met een kolenkachel bivakkeer ik tijdelijk. Iedere avond ben ik blij om weer met de roltrap af te dalen in het ondergrondse. Na een lange rit duik ik dan weer op in “mijn” hood, Neu-Køln.

De stad is voor mij een mooie parallel naast alle woorden die dagelijks over mij heen gestort worden. Theologen zijn toch mensen met de main focus op de wondere wereld van woorden. Ze nemen zingeving erg letterlijk.

Uiteraard levert dit mooie dingen op en proberen ze allerlei zaken tussen hemel en aarde te vatten en door te geven. Ik voel mij dus wel vereerd om tussen hen te verkeren. Om hen te helpen heb ik tijdens hun gebeden maar heel hard mijn ogen opengehouden en niet geluisterd. . . .

Het bleek dat zij hiermee best wel wat visie gemist hebben. Ik wil hen dan ook niet mijn gedachten onthouden, maar juist delen. De Kerk is een plek van open-source principes en doorlinken. Klik dus gerust door naar de Facebook Pagina van StroomWest en ‘share your thoughts’ over de kerk.

Snapshot Berlin Afternoon #ctce

Een paar tweets over vooral het verhaal van Stefan Paas. Later volgt vast een uitgebreider en overzichtelijker verhaal. Voor nu even wat quotes van diverse mensen.

“	#ctce Stefan Paas presenting "Towards a Theology of Hamburgers"
	Harrison_Ford October 26, 2011

“	#ctce Stefan Pass excellent on Analysing a Hamburger While You Eat It. Asking hard questions about European church planting.
	neilmacm October 26, 2011

“	‘Maybe throughout centuries, even during the peaks of Christendom, only 5 to10 percent was really committed to Christ.’ #CTCE #StefanPaas
	DavidenMarie October 26, 2011

“	Redefine success. Accept our minority /exile status. Remember the way of the cross. Stefan Paas #ctce
	RedeemerCTC October 26, 2011

“	#ctce http://t.co/0m8QVI6L Stefan: wil ik dat A’dam een groot Barneveld wordt? I love that place. But not for A’dam!
	PeterWiereng October 26, 2011

“	#ctce What is church?- Chosen, priestly minorities- accept our minority positions + our weakness creates doors + cross means lonelyless
	PeterWiereng October 26, 2011

“	Goed verhaal, ‘back to default’ in aantal christenen #minority RT @PeterWiereng #ctce The growth of church should be muscular, not obesitas!
	akkertje October 26, 2011

“	Stefan Paas excellent on the why of churchplanting, deconstruction of the Church Growth Movement. #ctce
	MirandaKlaver October 26, 2011

“	Stefan Paas vanmiddag: slechts een kleine groep pioniers is echt geïnteresseerd in de vragen van context en cultuur. Prikkelend! #ctce
	RemmeltMeijer October 26, 2011

Succesvol?!

“Wat is succes voor jou? ” “wat is succes voor ons?” Twee vragen die je zomaar kunnen overvallen in de zalen van het viersterren conferentiecentrum in Berlijn. Ergens vooraan op een podium (wat ik enkel kan zien via een groot videoscherm) staat Tim Keller, de voorganger van een circa 5.000 leden tellende gemeente in NYC.

Zijn aantallen een indicatie van succes?  Misschien zijn er andere indicaties van succes. Moet je kijken naar het aantal kleine groepen binnen een gemeenschap? Of de snelheid waarmee er nieuwe groepen bij komen? Of zou je moeten kijken naar de moeilijkheid van de situatie waarin je een nieuwe kerk begint?

Geen van allen. Tim Keller brengt geen succes programma. Er zijn geen 7 stappen tot succes die wij mee kunnen nemen naar Amsterdam. Bovendien benadrukken veel mensen hier hoe rommelig en onzeker hun ervaringen zijn. Gemeentestichting kan chaotisch, klein en onsuccesvol zijn. Fouten maken hoort erbij en de grootste fout, aldus een van de Duitse pioniers, is succes meer liefhebben dan God.

Alhoewel er geen programma voor succes is, zijn er wel ervaringen en ervaringsdeskundigen. Contextualisatie is het woord waar het hier in Berlijn regelmatig over gaat. Het leuke hiervan is dat je contextualisatie niet kan kopiëren in een nieuwe context. Elke keer moet je worstelen met het evangelie, de cultuur, de wijk en de gemeente. Dat betekent dat een kerk in Amsterdam Zuid-Oost er totaal anders uitziet dan een kerk in Amsterdam centrum.  Hoe ziet zo’n contextualisatie eruit?

Een Zuid-Afrikaanse churchplanter in Berlijn vertelde over de rol van mannen in zijn gemeenschap. In plaats van actief, ambitieus en betrokken waren veel van hen afstandelijk, passief en voorzichtig. Hij schetste hoe er in Berlijn na de oorlog een grote angst voor massa bewegingen en sekten ontstond. Door deze specifieke culturele situatie moest hij zijn enthousiasme remmen. Ze konden niet beginnen met gesprekken in kleine groepen (sekte, direct, persoonlijk) maar kozen ze voor grotere bijeenkomsten waar mensen in eerste instantie anoniem konden luisteren en langzaam het vertrouwen vinden om actief te participeren.

Misschien zou je succes moeten meten aan de mate waarin je in staat bent om het evangelie te verwoorden op een manier die aansluit bij je eigen context.

                          Verstaanbaarheid = succes?

Evangelie en context bepalen de keuzes die je maakt in je kerkvorm. Wat voor keuzes maakt Stroom? Hoe past dat in de cultuur (en welke cultuur dan precies?) en hoe past dat bij het evangelie? Grote vragen, ook voor onze gesprekken over ‘kerk worden en de GKV’. Ik hoop dat jullie met ons meedenken en meepraten, dus Stroomers geef je op voor de komende dinsdagen!

 

Keep your coins

De eerste dag van de conferentie was meteen vrij vol. Iedereen was behoorlijk vermoeid na al die formele, informele en gezellige uitwisselingen. Maar wat me van vandaag is bijgebleven begon eigenlijk al tijdens het ontbijt. Al tijdens het ontbijt had ik mijn eerste ‘openbaring’. Ik had het met iemand over wat nou de kern van het kerk-zijn is. Zijn antwoord was: dat je mensen wilt veranderen.

Die hakte er bij mij wel even in. Wil ik wel dat mensen veranderen? Natuurlijk, discussiëren, aanhoren, meeleven, iemand ergens mee helpen – dat is geen probleem. Maar erop uit zijn iemand te veranderen? Op de een of andere manier voelt dat bedreigend.

Mensen tot hun recht laten komen, die gedachte bevalt me nog wel. Net zoals ‘anderen respecteren zoals ze zijn’ (maar er ondertussen natuurlijk wel het mijne van denken). ‘Iedereen in hun waarde laten’ ligt wel lekker vrijblijvend in het gehoor.

Waarom dan toch dat ongemakkelijke gevoel dat ik aan vandaag overhield? Nou, misschien, vrees ik, omdat er een fine line ligt tussen respect en onverschilligheid. Een lijn die ik te gemakkelijk overschrijd. Onder het mom van ‘iemand in zijn waarde laten’ kun je anderen heel veilig op afstand houden.

Maar het doel van christelijke gemeenschap is blijkbaar: mensen veranderen. Als je jezelf als deel van die gemeenschap beschouwt, moet je de confrontatie met anderen aangaan. Niet om te moraliseren natuurlijk. Maar juist omdat je als christelijke gelovige niet totaal relativistisch kunt zijn.

Daarvoor moet je dus wel je eigen remmingen en angsten overwinnen. Hoe doe je dat? Misschien door te mediteren. Over wat het zou betekenen als iemand verandert. Wat het zou opleveren, tot welk onverhoopt goede het zou leiden.

Iemand komt pas écht tot zijn recht, voelt zich echt gerespecteerd en gewaardeerd als hij of zij af en toe flink op zijn karaktertrekken gewezen wordt. Misschien is dat wel het appèl dat door ieder ander op jou en mij wordt gedaan, bewust of onbewust. “Help me niet met halfzachte opmerkingen, maar spreek waarheid. Daar help je me mee.” ‘Keep your coins, I want change’ – kind of thing.

Singles are the canaries of the mind

23.16 u
Eindelijk tijd om een blog te schrijven. Vanmiddag had het al moeten gebeuren, maar er was te veel te bespreken, te veel te horen en te veel om over na te denken. Fantastisch vermoeiend.
Veel verschillende topics zijn voorbij gekomen. Ik ga proberen aan de hand van quotes terug te geven wat ik gedacht heb en wat we besproken hebben

‘How to measure if a church is too withdrawn or over adapting: When you are too withdrawn you don’t grow at all. When you are over adapting you see growth but no changed lives.’

Zo, die kwam aan. Zien wij binnen Stroom werkelijk levens veranderen? We groeien, fantastisch. We zijn aangepast aan de Amsterdamse cultuur, of althans dat proberen we. Maar veranderen we ook van binnen? Gebeurt er écht iets?

‘Singles are the canaries of the mind’

Tijdens de lunch een vrouwenbijeenkomst. Met Kathy Keller, de vrouw van Tim Keller, het brein achter Redeemer Church New York. Slaande met haar handen op tafel: ‘Every woman should be theologically educated and be the Mary, not the Martha.’ ‘We are the best followers of Jesus’
Over de single vrouwen: Singles are the canaries of the mind. Waarin de kanaries de waarschuwers van de mijnwerkers zijn: gaat de kanarie dood, dan moet je wegwezen. Singles zijn het hart van de stad, zij hebben het netwerk, zij brengen de nieuwe mensen mee.  Als de singles uit de kerk verdwijnen moet je opnieuw beginnen. Goed artikel volgens Kathy: ‘Singlet out by God for good’ van Page Benton. Even googlen als je geïnteresseerd bent.
Bovenstaande bevestigt wat ik natuurlijk al wist

‘Perceived or threatening exclusion in one major life sector (work, house, relation, education) leads to: real exclusion –> multiple exclusion –> experienced powerlessness’

Social exclusion: niet iedereen heeft dezelfde kansen. Waar je geboren wordt en hoe je omgeving er uitziet is bepalend.

In het kader van Zuidoost goed om over na te denken. Welke kansen hebben de mensen/kinderen daar. Versterkt een negatieve spiraal van negatieve ervaring de armoede, het geweld? En wat is onze rol:

‘Persistence to social exclusion: availability of internal and external resources: be a significant other and create meaningful places´.

Een uitdagende opdracht voor ons als Zuidoosters, maar natuurlijk voor heel Stroom.

En wat betreft onze kinderen:

 ’Let them know what it means te be with God, love themselves and share a community’.

Oftewel: vele opdrachten, ideeën. Eindeloze tips, gedachten, kritische noten en nieuwe energie. Zuidoost is in ieder geval weer gemotiveerd en vol nieuwe plannen.
En ook belangrijk: goed eten, lekker bier en prima bedden.

Iets met lullen en poetsen

Het is maandagavond half 9. Een beetje in de kreuk door de lange rit, en ietwat gaar (iets met gapen en onderuit zitten). Maar we zitten in de lobby van ons hotel en we komen samen om alvast het programma door te nemen.

Veel Tim Keller. Eerlijk gezegd ben ik nog een beetje sceptisch over in hoeverre het een Tim Keller feestje wordt (ik was al aan het broeden op een goeie catchy naam maar kwam niet verder dan The Kelstival), maar na alle commentaar besluit ik maar me zo open en onbevooroordeeld mogelijk op te stellen, het gaat tenslotte om de formule, niet om de man himself.

Fundraising, team start ups, worship, re-plants, etnic diversity, creatieve initiatieven, weerstand. Man wat een keuze. Breakouts noemen ze die dingen, soort workshops zijn het, interactief en aan het einde van de dag.. Van 16 tot 18 uur, dus tenzij ze cup-a-soup serveren voorspel ik een kleine Breakdown rond die tijd.

Netwerken netwerken netwerken, dat is in de ‘vrije’ tijd van belang. Allianties sluiten, vrienden maken. Ik hoorde over een Fridtjof die in Kreuzberg hele spannende dingen doet, een beetje matchend met Stroomlab maar dan weer net effe anders. Over een dude uit Athene, die iets doet in een anarchistische wijk in Athene, waar ze de politie niet toelaten, maar waar kennelijk wel een kerk geplant kan worden. Hoe bizar.

Weet je wat het is? In steden waar het minder goed gaat wordt er geplant als een malle. En aanslaan dat het doet! Contextualisatie noemen ze dat op dit congres. Kijken wie er in je wijk woont, waar ze van houden, wat ze willen horen of juist niet. Ik vraag me even af hoe het komt dat het misschien wat lastiger gaat zijn in Amsterdam.

Weet je wat het is? Wij Amsterdammers (ja, ook import!) worden groot gebracht met de gedachte dat we vooral overal een mening over moeten hebben. En als je ergens geen mening over hebt dan bedenk je er maar snel eentje, want anders kun je beter naar huis gaan. In andere steden hangt er een andere ‘overdrachtscultuur’. Mensen staan overal open voor, vertel maar dan als jij er meer van weet dan ik, laat maar horen. Ben benieuwd of we daar nog wat tekst en uitleg over krijgen.

En doel of conclusie aan deze blog wordt lastig, want het is verdraaid interessant, confronterend, inspirerend en prikkelend veel ineens. Maar we zijn aan de slag. Aan de slag! Vanaf heden geldt offcieel: Niet lullen maar poetsen. Althans, nog even 3 dagen lullen. Maar daarna gaan we keihard poetsen.

Afstand

Waarom zou je eigenlijk met een groep van Stroom in drie auto’s naar Berlijn gaan rijden om vervolgens te horen hoe we het in Amsterdam zouden moeten aanpakken? En dan ook nog eens met een hoofdspreker uit Amerika. Wat een afstanden worden er overbrugt voor iets wat zo dichtbij (in je buurt) concreet moet worden.

Waarom?

Simpelweg omdat we als Stroom niet bepaalt de enige zijn met projecten in ‘de grote stad’. In andere plekken zitten ze in een vergelijkbare context, bijvoorbeeld kunst/theater (west) of multicultureel (zuidoost). En ook hebben ze, zeker in West-Europa, vergelijkbare postchristelijke omgevingen. Hoe ga je daar mee om? Wat werkt wel en wat werkt niet? Hoe zet je de grote lijn uit en moet je die lijn ten koste van alles vasthouden of? Hoe hou je de missionaire spirit vast? Wat voor type leiderschap is er nodig voor de verschillende contexten/plannen? Et cetera.

En waarom ga ik?

In elk geval niet om te ervaren hoe het is om mn kinderen voor een paar dagen bij opa en oma achter te laten op een afstand van meer dan 600 kilometer. Ik hoop veel inspiratie op te doen door de lezingen en het netwerken. En hopelijk met hulp van de Geest inzicht in de richting en plannen voor Zuidoost. En natuurlijk voor mezelf, want ja, wat als na een decennium het studeren klaar is…

Volgende keer wat meer inhoud, maar eerst even van A naar B.

Tim Keller

Op de conferentie in Berlijn zal Tim Keller drie lezingen houden. Deze voorganger van Redeemer Presbyterian Church in New York City is voor velen een belangrijk voorbeeld van hoe je op geloofwaardige wijze God ter sprake kunt brengen in een seculiere, stedelijke context.

Het is voor het eerst (en misschien ook wel voor het laatst) dat Tim Keller continentaal Europa aandoet. HIj heeft zich altijd willen focussen op de christelijke gemeenschap waar hij persoonlijk aan verbonden is. Desondanks is zijn invloed via zijn boeken en artikelen groot.

De kracht van Tim Keller ligt onder andere in zijn oog voor de contextualiteit van het evangelie. Het evangelie wordt pas relevant als het betekenis heeft in de specifieke situatie. Hoe praat je over God en Jezus en de christelijke gemeenschap? Of je nu tussen seculiere, links-georiënteerde single freelancers zit, of tussen de boerengezinnen op de veluwe, het maakt een groot verschil. En dat verschil moet je positief waarderen, zegt Keller. Het is wezenlijk voor het christelijk geloof dat het zich aanpast. In het christelijke verhaal redt God de wereld door zich zozeer aan mensen aan te passen dat hij er zelf mens werd.

Wie meer wil lezen over Keller kan bijvoorbeeld hier terecht. Voor de kijkers onder jullie, check deze video. En als je liever luistert, moet je hier zijn.